Anh/Chị hãy phân tích đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?

February 6, 2017 | By dltiengiang | Viewed 4,989 times | Filed in: Ngữ Văn.

Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người” (Lê Uyển Văn – Báo điện tử Thể thao và Văn hóa ngày 27-8-2008).
Anh/Chị hãy phân tích đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường (Ngữ văn 12, tập 1) để làm sáng tỏ ý kiến trên.

Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người
1 Giới thiệu chung
– Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937, là người có hiểu
biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực đặc biệt nhất là sử học, địa lý văn hóa
ở Huế. Tác phẩm của ông có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ
và trữ tình với những liên tưởng mạnh mẽ và một lối hành văn mê đắm
tài hoa.
– Tác phẩm: “Ai đã đặt tên cho dòng sông” là một bài kí xuất sắc của
Hoàng Phủ, thể hiện đậm nét phong cách nghệ thuật của ông. Bài kí
khắc họa thành công hình tượng Hương giang. Lê Uyển Văn cho rằng:
“Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp
trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người”

2 Chứng minh
2.1: Giải thích
– Vẻ đẹp trời phú: vẻ đẹp của thiên nhiên, là dòng sông tự nhiên.
– Vẻ đẹp của con người: vẻ đẹp của chiều sâu văn hóa, vẻ đẹp của nhân
dân kết tinh lại ở dòng sông quê hương.
– Vẻ đẹp của dòng sông thiên nhiên hòa vào vẻ đẹp của con người, bởi
Hương giang cũng được ví với người con gái Huế. Từ dòng sông thiên
nhiên, ta thấy chất vàng mười, chất người ánh lên.
– Ý kiến của Lê Uyển Văn phản ánh những cảm nhận tinh tế của người
nhận xét, đã tổng kết chính xác vẻ đẹp của dòng sông mộng mơ này.

2.2: Chứng minh
1) Vẻ đẹp từ góc nhìn địa lí- cảnh sắc thiên nhiên đa dạng và quyến
rũ:
a) Sông Hương trong không gian núi rừng Trường Sơn:
* Là bản trường ca của rừng già: Ở nơi khởi nguồn của dòng chảy,
gắn liền với đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, con sông toát lên vẻ đẹp
vừa hùng vừa trữ tình, mang một sức sống mãnh liệt.
* Như cô gái Di- gan phóng khoáng và man dại: biện pháp nhân hóa
đã gợi ra vẻ đẹp hoang dại nhưng cũng rất tình tứ của dòng sông.
* Là người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở: khi ra khỏi rừng
già, dòng sông nhanh chóng mang vẻ đẹp “dịu dàng và trí tuệ”, góp
phần hình thành, gìn giữ và bảo tồn văn hóa của xứ Huế
 Tác giả đã thực sự kì công để khám phá và hết sức tinh tế để
thấu hiểu cái phần đời mà “dòng sông hình như không muốn
bộc lộ, đã đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khóa trong
những hang đá dưới chân núi Kim Phụng”.

b) Sông Hương trong không gian châu thổ vùng Châu Hoá:
* Vẻ đẹp của người gái đẹp bừng tỉnh sau một giấc ngủ dài
– Trong cảm nghĩ của nhà văn, sông Hương giống như “người gái đẹp
nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại” được “người tình mong đợi đến đánh thức”.
– Từ đây, thủy trình về xuôi của sông Hương giống như một cuộc
tìm kiếm có ý thức người tình nhân đích thực của một người gái
đẹp trong câu chuyện tình yêu lãng mạn nhuốm màu cổ tích.
* Vẻ đẹp đa dạng: hành trình về xuôi của dòng sông gắn liền với
những địa danh khác nhau, và ở mỗi địa danh lại mang một vẻ đẹp
mới lạ. Phải chăng người con gái khi đến với người yêu không chỉ
để dâng tặng tình yêu mà còn để hoàn thiện và phơi bày vẻ đẹp của
mình? Quả thực trong hành trình về với kinh thành của mình, sông
Hương đã phô khoe những vẻ đẹp hết sức đa dạng.

c) Sông Hương trong không gian kinh thành Huế:
* Bắt đầu đi vào thành phố- Sông Hương được so sánh với
người tình vui tươi và duyên dáng:
– Tâm trạng vui tươi của dòng sông từ khi gặp tiếng chuông chùa
Thiên Mụ đến đây càng rõ hơn khi đã nhận ra những dấu hiệu của
thành phố.
– Người gái đẹp sông Hương làm dáng lần cuối cùng trước khi
chảy vào giữa lòng thành phố thân yêu, trước khi đến với người
tình nhân đích thực: uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến,
khiến dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng vâng không nói ra của
tình yêu.
* Trong lòng thành phố – Sông Hương được so sánh với điệu
slow tình cảm dành riêng cho Huế:
– Nhà văn đã rất tinh tế khi nhận ra đặc điểm riêng của sông
Hương là lưu tốc rất chậm “cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”,
nhất là khi so sánh với con sông Nê-va băng lướt qua trước cung
điện Pê-téc-bua để ra bể Ban-tích.
– Đặc điểm ấy được nhà văn lí giải từ nhiều góc nhìn khác nhau:
+ Từ đặc điểm địa lí tự nhiên: những chi lưu ấy, cùng với hai hòn
đảo nhỏ trên sông đã làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước
+ Từ lí lẽ của trái tim thì “điệu chảy lặng lờ”, “ngập ngừng muốn
đi muốn ở” của sông Hương là do tình cảm dành riêng cho Huế, do
quá yêu thành phố của mình, do muốn được nhìn ngắm nhiều hơn
nữa thành phố thân thương trước khi phải rời xa.
=> Sông Hương đẹp một cách hạnh phúc. Nó đã bị Huế chinh
phục, ngả trọn vào vòng tay của Huế. Tình yêu với Huế tạo nên bản sắc văn hóa của dòng sông:
“Con sông dùng dằng con sông không chảy
Con sông chảy vào lòng Huế rất sâu” (Thu Bồn)
* Rời khỏi thành phố- Sông Hương được so sánh với người
tình dịu dàng và chung thủy:
Cuộc gặp gỡ nào rồi cũng phải chia li, dù lưu luyến, dùng dằng
đến
mấy thì các dòng sông cũng phải trở về với biển cả. Và sông
Hương cũng không là ngoại lệ…
– Theo đặc điểm địa lí tự nhiên: khi rời khỏi kinh thành, sông
Hương chếch về hướng chính bắc, nhưng rồi theo quy luật, nó lại
phải chuyển dòng sang hướng tây đông. Vì thế mà nó lại đi qua
một góc của thành phố Huế ở thị trấn Bao Vinh xưa cổ.
– Theo góc nhìn của người nghệ sĩ tài hoa khúc ngoặt ấy là biểu
hiện của nỗi vương vấn, thậm chí có chút lẳng lơ kín đáo của
người tình thủy chung.

2) Vẻ đẹp từ góc nhìn lịch sử:
Ở mỗi thời kì lịch sử, sông Hương đều có những đóng góp quang
vinh với Tổ quốc:
– Gắn liền với những thế kỉ vinh quang của đất nước từ thuở còn là
một dòng sông biên thùy xa xôi ở thời đại các vua Hùng.
– Là dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới
phía Nam của Tổ quốc Đại Việt qua những thế kỉ trung đại theo
sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi.
– Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng
Nguyễn Huệ vào TK XVIII.
– Sống hết lịch sử bi tráng của thế kỉ XIX với máu của những cuộc
khởi nghĩa.
– Ở TK XX, sông Hương đi vào thời đại CMT8 bằng những chiến
công rung chuyển, để rồi sau đó tiếp tục có mặt trong những năm
tháng bi hùng nhất của lịch sử đất nước với cuộc kháng chiến
chống đế quốc Mĩ ác liệt, sông Hương tuy bị tàn phá nặng nề song
vẫn kiên trinh với lời thề sắt đá.
=> đặt con sông trong dòng chảy của lịch sử cũng là thêm một thứ
thước đo để Hoàng Phủ Ngọc Tường khẳng định con sông xứ Huế
không chỉ xinh đẹp thơ mộng trong dáng vẻ mà còn rất thiêng
liêng vĩ đại trong tầm vóc.

3) Vẻ đẹp từ góc nhìn văn hóa:
a) Dòng sông của âm nhạc: Cũng như nàng Kiều không chỉ có
nhan sắc mà còn rất mực tài hoa, sông Hương trong cách nhìn của Hoàng Phủ Ngọc Tường còn là một “người tài nữ đánh đàn lúc
đêm khuya”.
– Cái nhìn này trước hết có cơ sở từ thực tế: Sông Hương là dòng
song âm nhạc, đây cũng là nét riêng không thể lẫn của sông Hương
với các dòng sông khác của đất nước.
– Điểm gặp gỡ của cả nền âm nhạc cổ điển cũng như những câu hò
dân gian là đều đã được sinh thành trên mặt nước sông Hương, nên
nó chỉ vang lên hay nhất “trong một khoang thuyền nào đó, giữa
tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya”.
– Theo tác giả, sở dĩ “những bản đàn đã đi suốt đời Kiều” hay đến
thế, làm thổn thức lòng người đến thế là do Nguyễn Du đã “bao
năm lênh đênh trên quãng sông này, với một phiến trăng sầu” để
cảm nhận và truyền tải được cái thần cái hồn của nền âm nhạc Huế
trong đó.

b) Dòng sông của thi ca:
Ở điểm này, người con gái đẹp, người con gái đa tình, người tài nữ
đã thực sự trở thành nàng thơ trong những tâm hồn thi sĩ. Sự
phong phú của diện mạo và cốt cách văn hóa đã khiến sông Hương
trong thơ ca được khám phá và rung động theo một cách rất riêng,
không bao giờ lặp lại:
+ “Từ xanh biếc thường ngày, nó bỗng thay màu thực bất ngờ
“dòng sông trắng- lá cây xanh” trong cái nhìn tinh tế của Tản
Đà”
+ “Từ tha thướt mơ màng nó chợt nhiên hùng tráng lên như “kiếm
dựng trời xanh” trong khí phách của Cao Bá Quát”
+ “Từ nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều bảng lảng trong thơ

Huyện Thanh Quan, nó đột khởi thành sức mạnh phục sinh cả tâm
hồn trong thơ Tố Hữu”.
c) Dòng sông của huyền thoại:
Ngay cả đến cái tên của dòng sông Hương cũng có một vẻ rất
riêng của con gái để làm bâng khuâng một tâm hồn thi sĩ. Và khi
ấy, cái tên của dòng sông lại gắn với một huyền thoại đẹp, để dòng
sông trở thành con sông huyền thoại được yêu quý bởi người của
đôi bờ: “Vì yêu quý con sông xinh đẹp của quê hương, con người ở
hai bờ đã nấu nước trăm loài hoa đổ xuống lòng sông cho làn
nước thơm tho mãi mãi”.
=> Như vậy, nhìn từ góc độ văn hóa, con sông của xứ Huế vốn đã
rất đẹp ở diện mạo, dáng vẻ lại càng đằm thắm và đầy sức mê hoặc
ở chiều sâu tâm hồn

4. Tiểu kết
– Vẻ đẹp của thiên nhiên và con người hòa hợp trong dòng sông,
làm sáng ngời lên vẻ đẹp của Hương giang từ thượng nguồn đến
khi về với thành phố Huế mộng mơ
– Vẻ đẹp của sông Hương được cảm nhận qua cái tôi tinh tế, tài
hoa, đầy chất thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

3.Tổng kết
– Chất trí tuệ và chất thơ kết hợp hài hòa trong tác phẩm của
Hoàng Phủ Ngọc Tường tạo nên phong cách đặc sắc của nhà văn
này.
– “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” không chỉ là một trong những
tác phẩm hay nhất viết về sông Hương mà còn là bút kí đặc sắc
vào bậc nhất của văn học Việt Nam hiện đại.
– Bài kí in sâu hình tượng dòng sông Hương không chỉ có vẻ đẹp
trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người.

Câu hỏi liên quan


2 comments on “Anh/Chị hãy phân tích đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?

  1. says:

    Sao lại k xem được khúc sau ạ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *